|
|
02.03.09, 17:23
|
#4 (permalink) |
  |
ZAMİRİN TANIMI-ZAMİR ÇEŞİTLERİ
Z A M İ R İsim olmadıkları halde ismin yerini tutan sözcüklerdir. ÖZELLİKLERİ 1- Anlam kapsamı bakımından en geniş sözcüklerdir. Bu nedenle sayıları çok az olan zamirler, bütün kavramları ve varlıkları karşılayabilir. 2- Çekim sırasında kök değiştirebilir. Ben Bana Sen Sana 3- Adlar gibi çekimlenirler. KİŞİ ZAMİRLERİ Kişilerin adlarının yerine kullanılan sözcüklerdir. Ben Sözü söyleyen I. Tekil kişi Sen Kendisine söz söylenen II. Tekil kişi O Sözü edilen III. Tekil kişi Biz I. Çoğul Siz II. Çoğul Onlar III. Çoğul Dönüşlülük Zamirleri: Kendi öz Bu kişi zamirleri; I. Tekil, II. Tekil, III. Tekil, I. Çoğul, II. Çoğul, III. Çoğul kişinin yerine kullanılabilir. İŞARET ZAMİRLERİ Nesnelerin adının yerini işaret yoluyla belirten sözcüklerdir. bu şu o tek başlarına bir kavramın, nesnenin yerini tuttuğunda işaret zamiri olur. Bunlar, şunlar, onlar da, işaret zamiri olarak kullanılır. BELGİSİZ ZAMİR Yerlerini, tuttukları varlıkları kesinlik kazandırmaksızın belirten sözcüklerdir. Herkes, biri, bazısı, birkaçı, şey, kimi, başkaları, başkası, çoğu... NOT: Kimi belgisiz sıfatlar belgisiz zamire dönüşebilir. Çoğu öğrenciler çoğu Kimi insanlar kimi SORU ZAMİRLERİ Varlıkların yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir. Kim, ne, hangisi, neler, kimler, kimin, neyin, hangisinin, nereye, kaçıncısı, nesi, neyi... NOT: Karma sorulu cümlelerde mı soru edatı varsa soru anlamını edat sağlar. Diğer soru anlamlı sözcükler soru fonksiyonunu kaybeder. Nereye, kimin, nasıl gideceğini biliyor musun ? EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER İlgi Zamirleri : Kimi ad tamlamalarında tamlanan düşer, yerine ki ilgi zamiri getirilir. Benim arkadaşım gelmemiş, seninki gelmiş. İyelik Zamiri: Ad tamlamalarında kişi adlarıyla kurulan tamlamalarda tamlanana gelen iyelik eklerini iyelik zamiri kabul edenler vardır. Benim - ev im Senin ev in Onun ev i Bizim ev imiz Sizin ev iniz Onların ev leri İŞARET SIFATLARI İLE İŞARET ZAMİRLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI İŞARET SIFATLARI İŞARET ZAMİRLERİ * Varlıkların yerini işaret yoluyla gösterir Varlıkların adlarının yerini işaret yoluyla tutar. * Tamlama biçimindedirler, addan önce gelirler Niteleme durumu yoktur * Çekim eki almamış sözcüklerdir Çekim eki alabilirler; kendilerinden sonra virgül kullanılabilir. Bu Bu adama güvenilmez Yakına bulunan varlığı gösterir. Buna güvenilmez. Şu Şu adama güvenilmez Biraz uzaktaki varlığı gösterir Şuna güvenilmez O O adama Güvenilmez. Ona güvenilmez Beriki Beriki adama güvenilmez Berikilere güvenilmez. Böyle Böyle insanlara güvenilir mi? Böylelerine güvenilmez. Öyle Öyle insanlara güvenilir mi? Öylelerine güvenilir mi? UYARI : Kimi durumlarda işaret zamirinden sonra çekim eki veya virgül kullanılmamış olabilir. Bu tür cümlelerde işaret sözcüğünün sıfat mı yoksa zamir mi olduğunu anlamak için şu yöntem kullanılabilir. YÖNTEM İşaret (ŞEY) + Ad Anlam bozulursa SIFAT Sözcüğü KİŞİ Anlam bozulmazsa ZAMİR Bu kalemi ben aldım. Cümlesini Bu ŞEY kalemi ben aldım. Biçiminde okursak anlam bozulur. BU sözcüğü burada İŞARET SIFATIDIR. Bu kalemdir diye mi aldın? cümlesini Bu ŞEY kalemdir diye mi aldın? biçiminde okursak anlam bozulmaz. BU sözcüğü İŞARET ZAMİRİDİR. Bu insanı iyi tanıyın. Bu kişi insanı iyi tanıyın. (İşaret sıfatı) Bu insana güven vermiyor. Bu kişi insana güven vermiyor. (İşaret zamiri) BELGİSİZ SIFATLA BELGİSİZ ZAMİRİN KARŞILAŞTIRILMASI BELGİSİZ SIFATLAR Varlıkların nitelik ve niceliklerinin belli belirsiz bildiren sıfatlardır. Tamlama kurup adı nitelerler. BİR Bir insan önce dürüst olmalı. HER Her insana güvenilmez. ÇOK Çok soru çözmelisiniz. AZ Az parayla olmuyor bu işler.FAZLA Fazla kalemin var mı? FALAN Falan insanla karşılaştım. HİÇBİR Hiçbir insan mükemmel değildir. BİRÇOK Birçok arkadaşıma rastladım. BİRKAÇ Birkaç soruyu hiç yoktan kaçırdım. BİRAZ Biraz zor bir soruydu. BELGİSİZ ZAMİRLER Varlıkların adlarını yerini belli belirsiz tutan sözcüklerdir. Belgisiz zamirlerin niteleme görevi yoktur. Çekim eklerini alırlar. Birini tanıyamadım. Tümüne güvenimi yitirdim. Çoğunu şimdi çözdüm. Fazlası göz mü çıkarır. Falancayla takışmış. Hiçbiri mükemmel değildir. Birçoğuyla ilişkimi estim. Birkaçını hiç yoktan kaçırdım. Birazıyla idare etmeye çalış. SORU SIFATI, SORU ZARFI VE SORU ZAMİRİNİN KARŞILAŞTIRILMASI SORU SIFATI Soru sözcüğü sıfat tamlaması oluşturur. Soru sözcüğünün yanıtı da bir sıfat tamlamasıdır. NASIL HANGİ NEREDEKİ + AD KAÇINCI KAÇTA KAÇ NE KADAR Nasıl bir kitap istiyorsun? İyi bir kitap. Hangi evde oturuyorsun? Şu evde Neredeki okulda okuyorsun? Karşıki okulda. ÖYSde kaç Türkçe yaptın? Ellisekiz Türkçe SORU ZARFI Bir soru sözcüğünün soru zarfı sayılabilmesi için yanıtının da zarf veya zarf öbeği olması gerekir. Soru sözcüğü eylem veya eylemsiyi niteler. NASIL NE ZAMAN NE + EYLEM NEDEN NİYE NİÇİN Buraya nasıl geldin? Koşarak. Erzuruma ne zaman gidiyorsun? Üç ay sonra. Neden düşman görünürsünüz, yıllar yılı dost bildiğim aynalar. Yaşlandığım için. Ne sırıtıp duruyorsun? (Niçin) İçimden öyle geldiği için. SORU ZAMİRİ Bir soru sözcüğünün zamir sayılabilmesi için yanıtının ad veya zamir olması gerekir. Soru sözcüğü adın yerini tutar. KİM NE + Durum Ekleri HANGİSİ KAÇ + çekim eki Beni kim aradı? Ayşe (o) Çarşıdan ne aldın? Kalem Seni hangisi dövdü? Şu (bu, o, öteki) Bu saate kadar neredeydiniz? Dersanedeydik. Sınavı kaçınız kazandı? Üçümüz. D İ K K A T Neden? soru sözcüğünün yanıtı kimi zaman zamir, kimi zaman zarf olabilir. Türü belirleyen verilen yanıttır. Çocuklar neden korkarlar? Çocuklar iğneden korkarlar. (Zamir) Çocuklar yalnız kaldıkları için korkmuşlar. (Zarf)  Koηuşmaya Dєğєr oLaηLarLa KoηuşmazSaη inSaηLarı ЧitirirSiη..Koηuşmaya Dєğєr oLmayanLarLa KoηuşurSaη SözcükLєri ЧitirirSiη..! |
|
|
02.03.09, 17:24
|
#5 (permalink) |
|
|
ZAMİRLER (ADILLAR): Ad olmadıkları halde cümle içinde geçici olarak, bir adın yerini tutan ve bir adın gösterdiği bütün özellikleri gösteren sözcüklere veya eklere zamir (adıl) denir.
Örnek : Polis aniden yere düştü, onu gördün mü? Ad Zamir Anlamlarına Göre Zamirler : Kişi Zamirleri : İnsan adlarının yerine kullanılan “ben, sen, o, biz, siz, onlar” ile kimi durumlarda insan adının yerine geçen “kendi” sözcükleridir. Örnek : Olanlara ben de çok üzüldüm. İsterseniz, bir de siz bakın. Sabahtan uğradım ben bir güzele. Güzel ağlatmadı, güldürdü beni. Kişi Zamirinin Özellikleri : “Kendi” kişi sözcüğü, cümlede bir insan adının yerine kullanılırsa yedinci bir kişi zamiri olur. Örnek : Bakalım kendisi ne diyor? Bu konuda kendin karar vermelisin. “Kendi” kişi zamiri, diğer kişi zamiriyle “ben kendim, sen kendin, o kendisi, biz kendimiz, siz kendiniz, onları kendileri” biçiminde kullanılırsa kişi zamirlerinin anlamını pekiştiren bir sözcük olur. Örnek : Ben geldim. Ben, kendim geldim. O düşünmüş. O, kendisi düşünmüş. İşaret Zamirleri : Adların yerini işaret ederek tutan sözcüklerdir. “Bu, şu, o” ve çoğul şekilleri olan “bunlar, şunlar, onlar” adın yerini işaret ederek tutarlarsa işaret zamiri olurlar. Bu yakındaki bir ad. (Bunlar) Şu, biraz uzaktaki bir ad. (Şunlar) O, ise daha uzaktaki bir ad. (Onlar) gösterir ve onların yerini tutar. Örnek : Bunu bir de babama soralım. Şu, Fatih zamanından beri ayakta. Onları, bana ver, şunları, sen al. İşaret Zamirlerinin Özellikleri : “O” ve “Onlar” sözcükleri kişi adının yerini tuttuklarında “kişi”, kişi dışında herhangi bir varlık ya da nesne adının yerini tuttuklarında “işaret” zamiri olurlar. Örnek : O, kitabı beğenmediğini söyledi. Kişi zamiri. O, sınıfın, duvarına asılacak. İşaret zamiri. “Buna, şuna, ona, öteki, beriki, böyle, şöyle, öyle” sözcükleri de adın yerine kullanılarak işaret zamiri olur. Örnek : Burayı sen temizle. İşaret zamiri. Gel de böylesine inan. İşaret zamiri. Öteki, başını eğip dinledi. İşaret zamiri. Belgisiz Zamirler : Bir adın yerini tuttukları halde, hangi adın yerini tuttukları tam olarak belli olmayan zamirlerdir. Adları sayı, ölçü miktar ve özne yönünden tam değil de belli belirsiz bir biçimde göstererek onların yerini tutarlar. Belgisiz zamir olarak kullanılan başlıca sözcükler şunlardır : Kimisi, kimileri, kimi, biri, birisi, birileri, birkaçı, bazısı, bazıları, çoğu, birçoğu, birçokları, başkası, birazı, fazlası, bir kısmı, hepsi, kimse, tümü herkes, hepimiz gibi. Örnek : Kimsenin ahı kimsede kalmaz. Çoğu gitti, azı kaldı. Birçoğu, bu durumdan habersiz. Hepsine benden selam söyle. Belgisiz Zamirlerin Özellikleri : Belgisiz zamirler belirtili ad tamlamalarında tamlayan ya da tamlanan olarak kullanılabilirler. Örnek : Birkaçının düşüncesi Çocukların birkaçı Kişi ve işaret zamirlerinden bazıları ikileme oluşturacak biçimde kullanılırsa belgisiz zamir olur. Örnek : Onun bunun sözüne uyma Seni beni hiç dinler mi o? “Şey” sözcüğü, belirsiz bir adın yerini tuttuğu için belgisiz zamirdir. Örnek : Çarşıdan şey aldım. Şey sordu. Soru Zamirleri : Adların yerini soru yoluyla tutan bir zamir çeşididir. Soru zamirleri sor sorarak adların yerine kullanılan sözcüklerdir denilebilir. Örnek : Bu kitabı kim yırttı? (Ali yırttı.) Senden ne istiyor? (Para istiyor.) Dün akşam nereden geliyordun? (sinemadan) Hangisini daha çok beğendin? (şunu) Yolda kime rastlamış? (bir arkadaşına) Soru Zamirlerinin Özellikleri : Soru sözcükleri bir eylemin anlamını etkileyecek bir biçimde kullanılırsa, soru zarfı olur. (Ne, Nasıl?) Örnek : Buralarda ne dolaşıp duruyorsun? Niçin? Anlamında. Bu havada buraya nasıl gelmiş? Ne şekilde anlamında Soru zamirleri, bir belirtili ad tamlamasında tamlayan ya da tamlanan olarak kullanılabilir. Örnek : Kimlerin parası? Çocukların hangisi? Bazı soru sözcükleri bir adın önüne gelerek onu soru yoluyla belirtirse, soru sıfatı olur. (hangi, kaç, ne, nasıl) Örnek : Hangi okulu bitirmiş? Soru sıfatı Ad Bunlara kaç para verdiniz? Soru Sıfatı Ad İlgi Zamiri : Bir belirtili ad tamlamasında tamlanan durumundaki ikinci adın yerini tutan “-ki” ekine ilgi zamiri denir. Örnek : Salonun duvarları temiz ama odalarınki kirli. Odalarınki odaların duvarları Benim kalemim seninkinden iyi yazıyor. Seninki senin kalemin İlgi Zamirinin Özellikleri : İlgi zamiri, tamlamada taml*****n yerini tutar. Tamlanan tekrar yazılmak istendiğinde “-ki” atılabilir. Örnek : Bunun-ki daha canlı. Bu kazağın renkleri daha canlı. İlgi zamiriyle, addan sıfat türeten “-ki” eki karıştırılmamalıdır. “-ki” eğer ilgi zamiriyse bağlandığı sözcük (-in, -im) tamlayan eklerinden sonra kullanılır. Addan sıfat yapan “-ki” ekinde böyle bir durum yoktur. Örnek : Eğil salkım söğüt eğil, bu benimki sevda değil. Ben-im-ki Çocuğunki daha mantıklı. Çocuk-un-ki Evdeki hesap çarşıya uymaz. Ev-de-ki Geceki yağmur ortalığı batırmış. Gece-ki Bir adın sonuna gelerek, o varlığın sahibini, kime ait olduğunu gösteren (-im, -in, -i, -imiz, -iniz, -leri) iyelik eklerine iyelik zamiri denir. Örnek : Kalemim (benim kalemim) kalemimiz (bizim kalemimiz) Kalemin (senin kalemin) kaleminiz (sizin kaleminiz) Kalemi (onun kalemi) kalemleri (onların kalemleri) Yapılarına Göre Zamirler : Zamirler yapıları yönünden iki grupta incelenir. Basit (Yalın) Zamirler : Hiç yapım eki almamış, kök durumunda olan ya da yalnızca çekim eki alan zamirlerdir. Örnek : ben, şunda, bazıları, kim, bizlerden, onun vb. Bileşik Zamirler : İki sözcüğün birleşmesinden oluşan zamirlerdir. Örnek : Birçoğu, kimse, birkaçı, herhangi biri vb. Koηuşmaya Dєğєr oLaηLarLa KoηuşmazSaη inSaηLarı ЧitirirSiη..Koηuşmaya Dєğєr oLmayanLarLa KoηuşurSaη SözcükLєri ЧitirirSiη..! |
|
|
|
03.03.09, 15:12
|
#7 (permalink) |
  |
zamirler örnekler konu anlatımı
ZAMİR (ADIL)
Zamir Çeşitleri 1. Şahıs Zamirleri 2. Dönüşlülük zamiri 3. İşaret zamirleri 4. Belgisiz zamirler 5. Soru zamirleri 6. İlgi zamiri 7. İyelik zamiri YAPI BAKIMINDAN ZAMİRLER 1. Basit Zamirler 2. Birleşik Zamirler 3. Öbekleşmiş Zamirler 4. Ek Hâlindeki Zamirler ZAMİRLER Zamir:İsmin yerini geçici olarak tutabilen, isim gibi kullanılabilen, isim soylu kelimelerle bazı eklere zamir denir. Ahmet’ten öğrendim › ondan öğrendim Kitabı gördün mü? › bunu gördün mü? Öğrenciler dışarı çıktı› hepsi/herkes dışarı çıktı. Zamirlerin Özellikleri 1. İsim soyludur. 2. Bir ya da birden fazla ismin yerini tutarlar. Onları öğrenmek için de kullanılırlar. 3. Anlamdan çok görev yönü ağır basar. 4. İsimlerin yerini geçici olarak tutarlar. 5. İsim çekim eklerini (hâl, iyelik, çoğul ekleri) –genellikle– alabilirler. 6. Tekil ve çoğul şekilleri vardır. 7. Dolayısıyla cümlede isim gibi kullanılabilirler. 8. Cümlede tek başlarına görev üstlenebilirler. 9. Birçok sıfat, zamir olarak da kullanılabilir. Zamir Çeşitleri Zamirler, isimlerin yerini tutma şekillerine ve yerini tuttukları isimlere göre çeşitlere ayrılırlar: 1. Şahıs zamirleri 2. Dönüşlülük zamiri 3. İşaret zamirleri 4. Belgisiz zamirler 5. Soru zamirleri 6. İlgi zamiri 7. İyelik zamiri 1.Şahıs Zamirleri Şahıs isimlerinin yerine kullanılan zamirlerdir: “ben, sen, o, biz, siz, onlar, bizler, sizler.” -Tamlayan eki (ilgi hâl eki)ni alabilirler; iyelik eklerini almazlar. Bu durumda şahıs zamirleri tamlamalarda ancak tamlayan olarak kullanılabilirler. Bu tamlamalarda sonradan tamlayan düşebilir. Çünkü tamlanandaki iyelik ekleri zaten şahıs anlamı taşımaktadır: Benim kalemim, senin defterin, onun çantası, bizim okulumuz, sizin sınıfınız, onların bahçeleri, bizlerin kaygısı, sizlerin iyiliği... kalemim, defterini al, çantası, okulumuz, sınıfınız, bahçelerine bak... *Bu tür tamlamalarda tamlayan vurgulanmak istenirse düşürülmez: Çocuklar yalnız sizin sözünüze inanırlar. (Başkasının değil, senin. Burada “sizin” kelimesi atılırsa cümle başka türlü anlaşılır.) Biz bugün senin misafiriniz. (Başkasının değil, senin.) *Tamlayan atıldığında yanlış anlaşılma olacaksa atılmaz: Çocuklar yalnız sizin sözünüze inanırlar. (Burada “sizin” kelimesi atılırsa cümle başka türlü anlaşılır.) Onun eşyalarını bize getir. › Eşyalarını bize getir Senin doğum tarihini bilen yok mu? ›Doğum tarihini bilen yok mu Onun yarışmada birinci olduğuna sevindim. “ben” ve “sen” zamirleri yönelme hâl eki aldıklarında ses değişikliği meydana gelir: Ben › bana Sen › sana “sen” yerine saygı ve incelik olsun diye “siz” de kullanılır. Tabi bu durumda yüklem de çoğul olmalıdır. Siz bu olayı görmediniz mi? Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” kullanılabilir: Böylelerinin hakkından gelmesini biliriz biz. 2. Dönüşlülük zamiri Şahısları pekiştirerek bildiren ve fiildeki işin, özne tarafından bizzat yapıldığını ya da yapana dönüşünü bildiren zamirdir. Şahıs zamiri olarak da bilinir: Dönüşlülük zamiri “kendi”dir. Bu zamir diğer zamirlerden farklı olarak bütün iyelik eklerini alabilir. İyelik eklerini üzerine hâl ekleri getirilebilir. Kendi-m-de Kendi-n-den Kendi-si-n-i Kendi-miz-in Kendi-niz-le Kendi-leri-n-ce İyelik eki almadan tamlayan olabilir. Bu durumda belirtili isim tamlaması sayılır: Kendi elim Kendi arkadaşın Kendi babası Kendi evimiz Kendi okulunuz Kendi fikirleri Özneyle (isim veya zamir) birlikte, pekiştirme görevinde (bizzat anlamında) kullanılır: “Saide Hanım, bir kitap okuyordu. Başını kaldırdı, kocasını süzdükten sonra: -Siz kendiniz de inanmıyorsunuz ya! dedi. -Ama, inanılır şeyler mi? (Memduh Şevket Esendal; Saide) Ben kendim de yaparım. Vali Bey, kendisi emir vermiş. O kendisi okusun. Evi siz, kendiniz görmelisiniz. Fiilin özneye dönüşünü bildirir:Çocuk kendisi yıkanmış. Tamlama hâlinde ve tek başına yapılan bir işi anlatmak için kullanılabilir: “Yüzlerce defa kendi kendime sorduğum bu suale içimizdeki yanık, hicranlı sesten ayni cevabı alıyordum...” “Tabiatın pek nafile yere bana verdiği bu gençlik hazinesinin kendi kendine tükenip gittiğine sızladım...” 3. İşaret zamirleri İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir. İyelik eki almazlar; diğer isim hâl eklerini alabilirler. Dolayısıyla isim tamlamalarında ancak tamlayan olabilirler. bundaki, burada, onlarla, şundan, ötekiler... bunun rengi, buranın havası, onların evi, ötekinin bahçesi... Başlıca işaret zamirleri şunlardır:“bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, bura, şura, ora, burası, şurası, orası, böylesi, şöylesi, öylesi...” Bunu kim yaptı? Şunda ne var? Benim kitabım o değil. Bunlar size ait. Şunlar da sizin olsun. Onlar kime kaldı? Ötekini bana ver. Beriki sende kalsın. Bura bana pek yabancı gelmedi. Şura nasıl? Ora daha iyi. Burası da fena değil. Şurası yakın sayılır. Orası çok uzak. Böylesi, insanı rahatsız eder. Şöylesi de doğru olmaz ki. Öylelerinden her zaman kaçarım. “bu, şu, o, öteki, beriki, böylesi, şöylesi, öylesi” kelimeleri çeşitli görevlerde kullanılır: bu: işaret zamiri › Bunu biliyor musun? işaret sıfatı › Bu bilgiyi nereden aldın? şu: işaret zamiri › Şunu görmüştüm. işaret sıfatı › Şu eşyaları taşıyalım. o: şahıs zamiri › O bu akşam geç gelecek. işaret zamiri › O benim elmam. işaret sıfatı › O elma benim. Aşağıdaki kelimeler de hem işaret zamiri hem de sıfat olarak kullanılabilir. Öteki Ötekini bana ver. Öteki kitabı ver. Beriki Beriki sende kalsın. Beriki kaset sende kalsın Böylesi Böylesi, insanı rahatsız eder. Böylesi davranışlar. Şöylesi Şöylesi de doğru olmaz ki. Şöylesi bir tarzla yapmak. Öylesi Öylesinden her zaman kaçarım. Öylesi insanlardan. Bu kelimelerin sıfat mı zamir mi olduklarını anlamak için şu soruları sorarız: ¦İsmin yerini mi tutuyorlar, yoksa ismi niteliyor ya da belirtiyorlar mı? ¦Zamirler ismin yerini tutar; sıfatlar isimle birlikte kullanılır. ¦Tekilleri ve çoğulları var mı? ¦Sıfatların çoğulları yoktur; zamirlerinse vardır. ¦Hâl eklerini alıyorlar mı? ¦Sıfatlar hâl ekleri almaz, zamirler alır. 4. Belgisiz zamirler Birden fazla simin yerini tutan ya da hangi ismin yerini tuttuğu açıkça belli olmayan zamirlerdir. Bunların çoğu, belgisiz sıfatlara çekim eki (3. şahıs iyelik ekleri) getirilerek yapılır. Sıfatla ilgisi olmayanlar da vardır. “biri, birisi, hepsi, kimi, kimisi, hepsi, tamamı, herkes, kimse, hiç kimse, çoğu, bazısı, birkaçı, birazı, birçoğu, başkası, her biri, öteberi, şey...” Belgisiz sıfattan yapılanlar: “birkaç-ı, bazı-ları, bir-i, pek çoğ-u, pek az-ı, bazı-sı, tüm-ü, bütün-ü, bir kısm-ı, her bir-i, başka-sı, hiçbir-i...” “filân” kelimesi de olduğu gibi hem sıfat hem zamir olarak kullanılır. Hepsini tekrar çağırdılar. Kimi de gelmeyi hiç düşünmedi. Buraya hepsinin gelmesi gerekiyordu. Tamamından sen sorumlusun. Herkes böyle düşünmez. Kimse senin gibi olamaz zaten. Çarşıdan ne kadar öteberi aldın? Birkaçı dün de gelmişti. Bazıları bu sabah gelmeyi düşündüler. Biri yer biri bakar; kıyamet ondan kopar. İnsanların pek çoğu bu konuda bilinçsizdir. Çalışanların pek azı hak ettiğini alır. Bazısı da hep mağdurdur. Elindekilerin tümünü yere bırak. Bütününü görmeden bir şey diyemem. Bir kısmını görmekle karar verilmez. Her biri ayrı özellikler taşır. Başkasının yerine konuşamam. Hiçbiri bunu uygun görmez. Falanın filânın ne dediği önemli değil. Kendisine bir şey söyleyecektim. Bazı ikilemelerde ikinci ve anlamsız olan kelime zamirdir. Para mara istemem. Kalem malem alacağım. Belgisiz zamirlerin de sıfatlardan ayırt edilme yolu bütün zamirlerde (özellikle işaret zamirlerinde) olduğu gibidir. Zaten belgisiz zamirler ek almış oldukları hâlde sıfat olarak kullanılamazlar. Belgisiz zamirler isim tamlamasında hem tamlayan hem de tamlanan olabilir: Öğrencilerin pek çoğu Pek çoğunun velisi Adamın kimsesi yoktu Kimsenin işine karışmam. 5. Soru zamirleri Soru yoluyla isimlerin yerini tutan zamirlerdir. Cümledeki soru anlamı soru zamirleriyle de sağlanır. “ne, kim, hangisi, nere, kaçı” Yanında ne getirdin? Bunları sana kim anlattı. Özellikleri ve Örnekler Soru zamirleri cümleye soru anlamı katar, ama bazı durumlarda soru cümlesi yapmaz. Kimin geldiğini bilemem. Hangisini istediğini anlamadım. “hangi ve kaç” sıfatları iyelik eki alarak zamir olular. Hangisi sizinle geldi? Soruların kaçı cevaplandı? Soru zamirleri hâl eklerini alabilir. Buraya nereden geldiniz? Nereden gelip nereye gidiyoruz? Burada kimi bekliyorsun? Bu masa neden yapılmış? (¦tahtadan) Soru zamirleri isim tamlamasında tamlayan da tamlanan da olabilir. Kimin yanında bozuk para var? Bu da neyin nesi? Bizim neyimiz eksik? 6. İlgi zamiri -Belirtili isim tamlamasında taml*****n yerine kullanılır. -Tamlayan eklerinin üzerine gelir. -Ek hâlindeki tek zamirdir. “-ki” -Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (taml*****n) yerini tutar. -Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır: benim kalemim›benimki onun eli›onunki Orhan’ın puanına nazaran Hakan’ınki daha yüksek. Cemal’in defteri seninkinden daha düzenli. Türkçede üç tane “ki” vardır: a. “ki” Bağlacı Sadece “ki” biçimi vardır. Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır. Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır. “ki” ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir: Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli- Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın. Bir şey biliyor ki konuşuyor. b. “-ki” İlgi Zamiri Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (taml*****n) yerini tutar. Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır: senin kalemin›seninki, Ali’nin eli›Ali’ninki, onun düşüncesi›onunki... c. “-ki” Yapım Eki İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir. Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken “-dE” hâl ekiyle birlikte kullanılır. Sadece –ki ve az da olsa –kü şekilleri vardır: bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklım... masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap... 7. İyelik zamiri İyelik ekinin ta kendisidir. Her dil bilgisi kitabı bunu zamir olarak almaz. İsim tamlamasında tamlayan kullanılmadığı takdirde tamlanandaki bu eklere iyelik zamirleri denir. kitab-ım, kitab-ın, kitab-ı, kitab-ımız, kitab-ınız, kitap-ları masa-m, masa-n, masa-s-ı, masa-mız, masa-nız masa-ları su-y-um, su-y-un, su-y-u, su-y-umuz, su-y-unuz, su-ları ne-y-im, ne-y-in, ne-y-i/ne-s-i, ne-y-imiz, ne-y-iniz, ne-leri YAPI BAKIMINDAN ZAMİRLER Yapı bakımından zamirler dörde ayrılır: 1. Basit Zamirler Kök hâlindeki zamirlerdir: Ben, sen, o, biz, siz, onlar, bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, hepsi, çoğu, birisi, hangisi, kaçı, bazısı... 2. Birleşik Zamirler Birden fazla kelimeden oluşan zamirlerdir. Hiçbiri, birtakımı, öbürü... 3. Öbekleşmiş Zamirler Birden fazla kelimenin değişik yollarla öbekleşerek oluşturdukları zamirlerdir. Öteki beriki, falan filân, şundan bundan, herhangi biri, ne kadarı... 4. Ek Hâlindeki Zamirler İlgi ve iyelik zamirleri ek hâlindedir. Benimki, kalemimiz |
|
|
|
03.03.09, 15:15
|
#8 (permalink) |
|
|
ZAMİR (ADIL)
Zamir Çeşitleri 1. Şahıs Zamirleri 2. Dönüşlülük zamiri 3. İşaret zamirleri 4. Belgisiz zamirler 5. Soru zamirleri 6. İlgi zamiri 7. İyelik zamiri YAPI BAKIMINDAN ZAMİRLER 1. Basit Zamirler 2. Birleşik Zamirler 3. Öbekleşmiş Zamirler 4. Ek Hâlindeki Zamirler ZAMİRLER Zamir:İsmin yerini geçici olarak tutabilen, isim gibi kullanılabilen, isim soylu kelimelerle bazı eklere zamir denir. Ahmet’ten öğrendim › ondan öğrendim Kitabı gördün mü? › bunu gördün mü? Öğrenciler dışarı çıktı› hepsi/herkes dışarı çıktı. Zamirlerin Özellikleri 1. İsim soyludur. 2. Bir ya da birden fazla ismin yerini tutarlar. Onları öğrenmek için de kullanılırlar. 3. Anlamdan çok görev yönü ağır basar. 4. İsimlerin yerini geçici olarak tutarlar. 5. İsim çekim eklerini (hâl, iyelik, çoğul ekleri) –genellikle– alabilirler. 6. Tekil ve çoğul şekilleri vardır. 7. Dolayısıyla cümlede isim gibi kullanılabilirler. 8. Cümlede tek başlarına görev üstlenebilirler. 9. Birçok sıfat, zamir olarak da kullanılabilir. Zamir Çeşitleri Zamirler, isimlerin yerini tutma şekillerine ve yerini tuttukları isimlere göre çeşitlere ayrılırlar: 1. Şahıs zamirleri 2. Dönüşlülük zamiri 3. İşaret zamirleri 4. Belgisiz zamirler 5. Soru zamirleri 6. İlgi zamiri 7. İyelik zamiri 1.Şahıs Zamirleri Şahıs isimlerinin yerine kullanılan zamirlerdir: “ben, sen, o, biz, siz, onlar, bizler, sizler.” -Tamlayan eki (ilgi hâl eki)ni alabilirler; iyelik eklerini almazlar. Bu durumda şahıs zamirleri tamlamalarda ancak tamlayan olarak kullanılabilirler. Bu tamlamalarda sonradan tamlayan düşebilir. Çünkü tamlanandaki iyelik ekleri zaten şahıs anlamı taşımaktadır: Benim kalemim, senin defterin, onun çantası, bizim okulumuz, sizin sınıfınız, onların bahçeleri, bizlerin kaygısı, sizlerin iyiliği... kalemim, defterini al, çantası, okulumuz, sınıfınız, bahçelerine bak... *Bu tür tamlamalarda tamlayan vurgulanmak istenirse düşürülmez: Çocuklar yalnız sizin sözünüze inanırlar. (Başkasının değil, senin. Burada “sizin” kelimesi atılırsa cümle başka türlü anlaşılır.) Biz bugün senin misafiriniz. (Başkasının değil, senin.) *Tamlayan atıldığında yanlış anlaşılma olacaksa atılmaz: Çocuklar yalnız sizin sözünüze inanırlar. (Burada “sizin” kelimesi atılırsa cümle başka türlü anlaşılır.) Onun eşyalarını bize getir. › Eşyalarını bize getir Senin doğum tarihini bilen yok mu? ›Doğum tarihini bilen yok mu Onun yarışmada birinci olduğuna sevindim. “ben” ve “sen” zamirleri yönelme hâl eki aldıklarında ses değişikliği meydana gelir: Ben › bana Sen › sana “sen” yerine saygı ve incelik olsun diye “siz” de kullanılır. Tabi bu durumda yüklem de çoğul olmalıdır. Siz bu olayı görmediniz mi? Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” kullanılabilir: Böylelerinin hakkından gelmesini biliriz biz. 2. Dönüşlülük zamiri Şahısları pekiştirerek bildiren ve fiildeki işin, özne tarafından bizzat yapıldığını ya da yapana dönüşünü bildiren zamirdir. Şahıs zamiri olarak da bilinir: Dönüşlülük zamiri “kendi”dir. Bu zamir diğer zamirlerden farklı olarak bütün iyelik eklerini alabilir. İyelik eklerini üzerine hâl ekleri getirilebilir. Kendi-m-de Kendi-n-den Kendi-si-n-i Kendi-miz-in Kendi-niz-le Kendi-leri-n-ce İyelik eki almadan tamlayan olabilir. Bu durumda belirtili isim tamlaması sayılır: Kendi elim Kendi arkadaşın Kendi babası Kendi evimiz Kendi okulunuz Kendi fikirleri Özneyle (isim veya zamir) birlikte, pekiştirme görevinde (bizzat anlamında) kullanılır: “Saide Hanım, bir kitap okuyordu. Başını kaldırdı, kocasını süzdükten sonra: -Siz kendiniz de inanmıyorsunuz ya! dedi. -Ama, inanılır şeyler mi? (Memduh Şevket Esendal; Saide) Ben kendim de yaparım. Vali Bey, kendisi emir vermiş. O kendisi okusun. Evi siz, kendiniz görmelisiniz. Fiilin özneye dönüşünü bildirir:Çocuk kendisi yıkanmış. Tamlama hâlinde ve tek başına yapılan bir işi anlatmak için kullanılabilir: “Yüzlerce defa kendi kendime sorduğum bu suale içimizdeki yanık, hicranlı sesten ayni cevabı alıyordum...” “Tabiatın pek nafile yere bana verdiği bu gençlik hazinesinin kendi kendine tükenip gittiğine sızladım...” 3. İşaret zamirleri İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir. İyelik eki almazlar; diğer isim hâl eklerini alabilirler. Dolayısıyla isim tamlamalarında ancak tamlayan olabilirler. bundaki, burada, onlarla, şundan, ötekiler... bunun rengi, buranın havası, onların evi, ötekinin bahçesi... Başlıca işaret zamirleri şunlardır:“bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, bura, şura, ora, burası, şurası, orası, böylesi, şöylesi, öylesi...” Bunu kim yaptı? Şunda ne var? Benim kitabım o değil. Bunlar size ait. Şunlar da sizin olsun. Onlar kime kaldı? Ötekini bana ver. Beriki sende kalsın. Bura bana pek yabancı gelmedi. Şura nasıl? Ora daha iyi. Burası da fena değil. Şurası yakın sayılır. Orası çok uzak. Böylesi, insanı rahatsız eder. Şöylesi de doğru olmaz ki. Öylelerinden her zaman kaçarım. “bu, şu, o, öteki, beriki, böylesi, şöylesi, öylesi” kelimeleri çeşitli görevlerde kullanılır: bu: işaret zamiri › Bunu biliyor musun? işaret sıfatı › Bu bilgiyi nereden aldın? şu: işaret zamiri › Şunu görmüştüm. işaret sıfatı › Şu eşyaları taşıyalım. o: şahıs zamiri › O bu akşam geç gelecek. işaret zamiri › O benim elmam. işaret sıfatı › O elma benim. Aşağıdaki kelimeler de hem işaret zamiri hem de sıfat olarak kullanılabilir. Öteki Ötekini bana ver. Öteki kitabı ver. Beriki Beriki sende kalsın. Beriki kaset sende kalsın Böylesi Böylesi, insanı rahatsız eder. Böylesi davranışlar. Şöylesi Şöylesi de doğru olmaz ki. Şöylesi bir tarzla yapmak. Öylesi Öylesinden her zaman kaçarım. Öylesi insanlardan. Bu kelimelerin sıfat mı zamir mi olduklarını anlamak için şu soruları sorarız: ¦İsmin yerini mi tutuyorlar, yoksa ismi niteliyor ya da belirtiyorlar mı? ¦Zamirler ismin yerini tutar; sıfatlar isimle birlikte kullanılır. ¦Tekilleri ve çoğulları var mı? ¦Sıfatların çoğulları yoktur; zamirlerinse vardır. ¦Hâl eklerini alıyorlar mı? ¦Sıfatlar hâl ekleri almaz, zamirler alır. 4. Belgisiz zamirler Birden fazla simin yerini tutan ya da hangi ismin yerini tuttuğu açıkça belli olmayan zamirlerdir. Bunların çoğu, belgisiz sıfatlara çekim eki (3. şahıs iyelik ekleri) getirilerek yapılır. Sıfatla ilgisi olmayanlar da vardır. “biri, birisi, hepsi, kimi, kimisi, hepsi, tamamı, herkes, kimse, hiç kimse, çoğu, bazısı, birkaçı, birazı, birçoğu, başkası, her biri, öteberi, şey...” Belgisiz sıfattan yapılanlar: “birkaç-ı, bazı-ları, bir-i, pek çoğ-u, pek az-ı, bazı-sı, tüm-ü, bütün-ü, bir kısm-ı, her bir-i, başka-sı, hiçbir-i...” “filân” kelimesi de olduğu gibi hem sıfat hem zamir olarak kullanılır. Hepsini tekrar çağırdılar. Kimi de gelmeyi hiç düşünmedi. Buraya hepsinin gelmesi gerekiyordu. Tamamından sen sorumlusun. Herkes böyle düşünmez. Kimse senin gibi olamaz zaten. Çarşıdan ne kadar öteberi aldın? Birkaçı dün de gelmişti. Bazıları bu sabah gelmeyi düşündüler. Biri yer biri bakar; kıyamet ondan kopar. İnsanların pek çoğu bu konuda bilinçsizdir. Çalışanların pek azı hak ettiğini alır. Bazısı da hep mağdurdur. Elindekilerin tümünü yere bırak. Bütününü görmeden bir şey diyemem. Bir kısmını görmekle karar verilmez. Her biri ayrı özellikler taşır. Başkasının yerine konuşamam. Hiçbiri bunu uygun görmez. Falanın filânın ne dediği önemli değil. Kendisine bir şey söyleyecektim. Bazı ikilemelerde ikinci ve anlamsız olan kelime zamirdir. Para mara istemem. Kalem malem alacağım. Belgisiz zamirlerin de sıfatlardan ayırt edilme yolu bütün zamirlerde (özellikle işaret zamirlerinde) olduğu gibidir. Zaten belgisiz zamirler ek almış oldukları hâlde sıfat olarak kullanılamazlar. Belgisiz zamirler isim tamlamasında hem tamlayan hem de tamlanan olabilir: Öğrencilerin pek çoğu Pek çoğunun velisi Adamın kimsesi yoktu Kimsenin işine karışmam. 5. Soru zamirleri Soru yoluyla isimlerin yerini tutan zamirlerdir. Cümledeki soru anlamı soru zamirleriyle de sağlanır. “ne, kim, hangisi, nere, kaçı” Yanında ne getirdin? Bunları sana kim anlattı. Özellikleri ve Örnekler Soru zamirleri cümleye soru anlamı katar, ama bazı durumlarda soru cümlesi yapmaz. Kimin geldiğini bilemem. Hangisini istediğini anlamadım. “hangi ve kaç” sıfatları iyelik eki alarak zamir olular. Hangisi sizinle geldi? Soruların kaçı cevaplandı? Soru zamirleri hâl eklerini alabilir. Buraya nereden geldiniz? Nereden gelip nereye gidiyoruz? Burada kimi bekliyorsun? Bu masa neden yapılmış? (¦tahtadan) Soru zamirleri isim tamlamasında tamlayan da tamlanan da olabilir. Kimin yanında bozuk para var? Bu da neyin nesi? Bizim neyimiz eksik? 6. İlgi zamiri -Belirtili isim tamlamasında taml*****n yerine kullanılır. -Tamlayan eklerinin üzerine gelir. -Ek hâlindeki tek zamirdir. “-ki” -Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (taml*****n) yerini tutar. -Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır: benim kalemim›benimki onun eli›onunki Orhan’ın puanına nazaran Hakan’ınki daha yüksek. Cemal’in defteri seninkinden daha düzenli. Türkçede üç tane “ki” vardır: a. “ki” Bağlacı Sadece “ki” biçimi vardır. Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır. Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır. “ki” ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir: Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli- Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın. Bir şey biliyor ki konuşuyor. b. “-ki” İlgi Zamiri Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin (taml*****n) yerini tutar. Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır: senin kalemin›seninki, Ali’nin eli›Ali’ninki, onun düşüncesi›onunki... c. “-ki” Yapım Eki İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir. Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken “-dE” hâl ekiyle birlikte kullanılır. Sadece –ki ve az da olsa –kü şekilleri vardır: bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklım... masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap... 7. İyelik zamiri İyelik ekinin ta kendisidir. Her dil bilgisi kitabı bunu zamir olarak almaz. İsim tamlamasında tamlayan kullanılmadığı takdirde tamlanandaki bu eklere iyelik zamirleri denir. kitab-ım, kitab-ın, kitab-ı, kitab-ımız, kitab-ınız, kitap-ları masa-m, masa-n, masa-s-ı, masa-mız, masa-nız masa-ları su-y-um, su-y-un, su-y-u, su-y-umuz, su-y-unuz, su-ları ne-y-im, ne-y-in, ne-y-i/ne-s-i, ne-y-imiz, ne-y-iniz, ne-leri Yapı bakımından zamirler dörde ayrılır: 1. Basit Zamirler Kök hâlindeki zamirlerdir: Ben, sen, o, biz, siz, onlar, bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, hepsi, çoğu, birisi, hangisi, kaçı, bazısı... 2. Birleşik Zamirler Birden fazla kelimeden oluşan zamirlerdir. Hiçbiri, birtakımı, öbürü... 3. Öbekleşmiş Zamirler Birden fazla kelimenin değişik yollarla öbekleşerek oluşturdukları zamirlerdir. Öteki beriki, falan filân, şundan bundan, herhangi biri, ne kadarı... 4. Ek Hâlindeki Zamirler İlgi ve iyelik zamirleri ek hâlindedir. Benimki, kalemimiz |
|
|
 |
| Bookmarks |
| Etiketler |
| zamirler |
| Seçenekler | |
|
|
|
Powered by vBulletin® Version 3.8.4 Copyright ©2000 - 2010, Jelsoft Enterprises Ltd. Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.3.2 |
 |
Öneri ,Şikayet ve Reklam Alımları için etutodasi@gmail.com mail adresi ile iletişime geçiniz
